Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından kurulan 12 üyeli Bağımsız Devletler Topluluğu’nun dağılma sürecine ilişkin yeni bir işaret, örgütün Kazan’daki zirvesinden geldi. Türkmenistan, 15 yıllık oluşumdan üyelik statüsünü değiştirerek ayrılmaya hazırlanıyor. Gürcistan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili, Türkmenistan yönetiminin, zirvenin son saatlerinde BDT daimi üyeliğinden ayrılma yönündeki isteğini örgüte ilettiğini açıkladı. Türkmenistan’ın örgütten ayrılması halinde, Baltık Denizi kıyısındaki üç cumhuriyetten sonra Orta Asya’da da ilk kez bir Sovyet vârisi, tümüyle bağımsız kalmış olacak. Türkmenistan Devlet Başkanı Saparmurat Türkmenbaşı, temsilcisi Ağaniyaz Akiyev vasıtasıyla BDT’nin dönem başkanı olan Rusya lideri Vladimir Putin’e gönderdiği mektupta, ‘sürekli tarafsızlık statüsü’ nedeniyle ülkesinin örgüt bünyesindeki üyelik statüsünün değiştirilmesini istedi. Kazan’daki zirvede Türkmenbaşı’nın bu yöndeki talebi oybirliğiyle kabul edilirken, gelişmeyi yorumlayan Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, bu durumda Türkmenistan’ın BDT’deki statüsünün ‘pratikte sıfıra indiğini’ söyledi. Türkmenbaşı, Kazan’daki zirveye katılmayan tek BDT lideri olmuştu. Aşkabat, BDT ve diğer bölgesel örgütleri, tüm faaliyetleri politikaya dökmekle suçlayarak mesafeli davranıyor. BM Genel Kurulu’nda 12 Aralık 1995’te ‘sürekli tarafsızlık statüsü’ kabul gören Türkmenistan, bundan dolayı herhangi bir oluşuma katılmayı reddediyor. Söz konusu statü, askerî ittifak ve siyasi paktlara katılmaya izin vermiyor. ‘Kadife devrimci’lerden beklenen adımları Türkmenistan atıyor Ancak Türkmenbaşı, BDT ile ilişkilerinin devam edeceğini ifade etti. 5 milyon civarında nüfusu bulunan Türkmenistan, dünyanın en zengin doğalgaz kaynaklarından birine sahip ülke konumunda. Türkmenistan, Rusya ve Ukrayna’nın dışında Sovyetler’den kalma hatlar olmadan İran’a da yılda 5 milyar metreküp civarında doğalgaz satıyor. Rusya lideri Putin’in son açıklamalarında, ‘SSCB’nin dağılma sürecinin toplum için yumuşatılması’ amacıyla kurulduğunu belirttiği BDT’den ‘devrimci’ ülkelerin ayrılması beklenirken, ilk firenin Türkmenistan’dan gelmesi dikkat çekiyor. Batı destekli ‘kadife devrim’lerin yaşandığı Gürcistan ve Ukrayna’nın öncülük ettiği bazı BDT ülkeleri GUAM örgütünün yanı sıra Baltık-Karadeniz-Hazar havzasını kapsayan başka bir oluşuma daha gitmek istiyor. Bu konudaki hazırlıkların, eylül ayında Kiev’de yapılması planlanan bir zirve ile somutlaştırılması bekleniyor. Dün açıklama yapan Gürcistan lideri Saakaşvili ise ülkesinin BDT’den ayrılmayı planlamadığını belirterek, örgütün sorunları tartışmada önemli bir platform olduğunu kaydetti. Turuncu devrimin iktidara taşıdığı Ukrayna lideri Viktor Yuşenko’da dün benzeri bir açıklama yaptı. Tataristan’ın başkenti Kazan’daki zirvenin dışında Rusya, Kazakistan, Belarus ve Ukrayna devlet başkanları ortak ekonomik bölgenin oluşturulması için de bir araya geldi. Ancak Ukrayna lideri Yuşenko, ülkesinin bu yönde bir oluşuma katılmaya hazır olmadığını duyurarak geri adım attı. Yuşenko, ülke parlamentosunun yeni oluşumla ilgili anlaşmaları imzalamayacağını ifade ederken, gözlemciler, Kiev yönetiminin asıl amacını, ‘AB ile yakın işbirliğini geliştirmek’ olarak tanımlıyor. Rusya lideri Putin ise meslektaşları ile dün yaptığı görüşmeden sonra, ortak ekonomik bölgenin oluşturulması için bu yılın sonuna kadar Kazakistan ve Belarus ile 29 anlaşmayı imzalayacaklarını bildirdi. Putin’e göre Mart 2006’ya kadar bu alanda 15 belge daha imzalanacak. Moskova’nın son zamanlarda BDT’den daha çok ortak ekonomik bölgenin oluşturulması için çaba harcadığı; ancak Ukrayna’daki rejim değişikliğinin bu konuda önemli bir somut engel teşkil ettiği belirtiliyor.


ZAMAN